LEG XIIII

  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
PDF

Struktura i organizacja legionu


Początkowo liczba legionów za panowania Oktawiana Augusta wynosiła dwadzieścia osiem. Po klęsce Warrusa w Lesie Teutoburskim w 9 roku n.e. ich liczba została zmniejszona o trzy i wynosiła dwadzieścia pięć. Po roku 70 n.e. miało miejsce zwiększenie liczby legionów najpierw do 28 a potem za rządów Domicjana do 29. Za panowania Marka Aureliusza (161 - 180) armia rzymska liczyła już 30 legionów. Za Septymiusza Sewera liczba ta ponownie została zwiększona i wynosiła już 33 legiony. Za Dioklecjana armia rzymska liczyła już ok. 60 legionów.

Służbę w legionach mogli pełnić mężczyźni mający obywatelstwo rzymskie. Analiza materiału epigraficznego pozwoliła ustalić, że w okresie od I do początków II wieku n.e. ok. 40% legionistów pochodziło z obszaru Italii zaś ok. 60% było mieszkańcami prowincji. Już jednak na przełomie II i III wieku n.e. aż 98% wszystkich legionistów wywodziło się z terenu prowincji rzymskich.

Pod względem organizacyjnym legion składał się z dziesięciu kohort. Dziewięć z nich (od II do X) liczyły po około 480 - 500 żołnierzy. Pierwsza kohorta była podwójna i obejmowała około jednego tysiąca ludzi. W jej skład wchodziło pięć centurii. W pozostałych natomiast dziewięciu kohortach było po sześć centurii, które łącząc się po dwie tworzyły jeden manipuł (manipulus). Liczebność centurii wahała się w granicach od 60 do 80 żołnierzy. Każda centuria dzieliła się na dziesięć pododdziałów liczących po ośmiu ludzi. Grupa tych żołnierzy zajmowała jeden namiot w obozie polowym lub jeden pokój w baraku w obozie stałym (contubernium). Oprócz żołnierzy pieszych (pedites legionis) w legionie znajdowali się także jeźdźcy (equites legionis). Figurowali oni na stanie centurii poszczególnych kohort. Liczba jeźdźców w legionie wynosiła łącznie około 120 ludzi. Prawdopodobnie jeźdźcy byli zorganizowani w odrębne pododdziały jazdy (turmae). Legion mógł liczyć ok. 5000 - 6000 ludzi.

W okresie od I do połowy III wieku n.e. dowództwo nad legionem spoczywało w rękach legata (legatus Augusti legionis). Stanowisko to było obsadzane przez osoby pochodzące ze stanu senatorskiego (ordo senatorius), które miały już za sobą piastowanie urzędu pretora. Zdarzały się jednak sytuacje kiedy to legatem legionu były mianowane osoby, które osiągnęły wcześniej stanowiska kwestora, edyla lub trybuna plebejskiego. Legat dysponował pełną swobodą decyzji i działania. Dowództwo nad legionem mógł sprawować przez okres 2 - 3 lat. Legat dysponował kancelarią (officium legati), w której znajdowali się żołnierze mający status współczesnych podoficerów (między innymi cornicularius, beneficiarius). Byli oni zwolnieni od zwykłej służby wojskowej na rzecz wykonywania czynności administracyjno - biurowych, wśród których za najważniejsze należy uznać sporządzanie i aktualizowanie list osobowych danego legionu. Takimi kancelariami dysponowali także trybun wojskowy (tribunus laticlavius) oraz prefekt obozu (praefectus castrorum). Trybun wojskowy (tribunus militum laticlavius) był zastępcą legata legionu. Do sztabu dowódcy legionu wchodziło także pięciu trybunów wojskowych ze stanu ekwickiego (tribuni militum angusticlavi) oraz prefekt obozu (praefectus castrorum). W okresie od I do połowy III wieku n.e. na stanowisko tribunus laticlavius wyznaczano przedstawicieli stanu senatorskiego. Obowiązkiem tegoż trybuna było pomaganie legatowi we wszystkich jego obowiązkach. Pięciu tribuni angusticlavii wykonywało natomiast zadania administracyjne dotyczące legionistów oraz niekiedy dowodziło wydzielonymi oddziałami legionowymi. Do kompetencji praefectus castrorum należało czuwanie nad porządkiem w obozie wojskowym oraz ogólny nadzór nad żołnierzami. Stanowisko to mogli piastować oficerowie, którzy osiągnęli rangę primi pili. Primus pilus był natomiast centurionem, który miał już za sobą piastowanie dowództwa nad pierwszą centurią pierwszej kohorty legionowej. Na stanowisko primus pilus byli natomiast promowani zwykli centurionowie legionowi lub też centurionowie, którzy pochodzili z innych rzymskich formacji wojskowych takich jak gwardia pretoriańska, kohorty miejskie i kohorty wigilów. Dowódcą centurii mógł zostać legionista, który miał za sobą długoletni (15 - 20 letni) okres pełnienia służby. Na to stanowisko promowano także podoficerów gwardii pretoriańskiej (cornicularii praefecti praetorio) oraz pretoriańskich evocati. Zdarzały się przypadki, iż nominację na centuriona w legionie otrzymywały osoby nie mające dotąd kontaktu ze służbą wojskowa. Byli to z reguły ekwici.

W kohorcie pierwszej znajdowało się pięciu centurionów. W pozostałych kohortach (II - X) było ich po sześciu. Wśród dowódców centurii istniała hierarchia. Najstarszym spośród centurionów w kohortach od drugiej do dziesiątej był centurion określany jako pilus prior, za nim następował priceps prior i hastatus prior. W dalszej kolejności występowali: pilus posterio, princeps posterio i hastatus posterior. Historycy nowożytni uważają, że każdy centurion prior dowodził jednym manipułem. W pierwszej kohorcie legionowej najważniejszym z pięciu centurionów był primus pilus. Za nim znajdowali się princeps prior,hastatus prior, princeps posterior i hastatus posterior.

Centurionom w dowodzeniu pomagali podoficerowie określani jako optiones. Do grupy podoficerów, tzw.principales należeli także między innymi aquilifer, signifer, vexillarius i tesserarius. Zadaniem aqulifera było noszenie orła legionowego (aquila).

Każdy manipuł w kohorcie miał swój znak sztandarowy (signum), który był trzymany przez chorążego (signiferi). Vexillarius był natomiast chorążym noszącym znak sztandarowy jazdy legionowej (vexillum).Tesserarius przekazywał rozkazy oraz hasła żołnierzom, którzy trzymali warty na terenie obozu. W legionie znajdowali się także muzycy (tubicines, bucinatores, cornicines). Grali oni na trąbach i rogach. Zadaniem trębaczy było ogłaszanie pobudki oraz zmiany wart. W czasie bitew za pomocą swoich instrumentów dostarczali oni legionistom rozkazy nakazujące odpowiednie ustawienie się w szyku bojowym lub zastosowanie określonego manewru taktycznego. Muzycy wchodzili w skład tzw. immunes, to jest żołnierzy, którzy byli zwolnieni od obowiązków zwykłej służby wojskowej (vacatio munerum) na rzecz wykonywania czynności rzemieślniczych, technicznych lub specjalistycznych.
Do grupy owych immunes należeli także między innymi: lekarze (medici), księgowi (libratores), mierniczy (mensores), kapłani i ofiarnicy (haruspex - victimarii). Oprócz lekarzy "ogólnych" byli w legionie także lekarze specjaliści (medicus clinicus, medicus chirologus). Zwierzętami zajmował się medicus veterinarius. Zadaniem librarii było zapisywanie w księgach wszelkich rachunków poszczególnych żołnierzy. Mensoresbrali udział w wytyczaniu obozu, w którym mieli kwaterować legioniści. Mogli oni także sporządzać mapy.Haruspex i victimarii byli odpowiedzialni za składanie ofiar bogom i za wykonywanie wróżb.

Oddzielną kategorię żołnierzy stanowili w legionie tzw. evocati. Byli to legioniści, którzy po odsłużeniu przepisowego okresu służby otrzymali propozycję dalszego jej kontynuowania. To spośród owychevocati rekrutowali się pracownicy techniczni i instruktorzy. Najniższy stopień w strukturze hierarchii legionu zajmowali zwykli szeregowi legioniści, których określano terminem munifices lub po prostumilites.

Istotne zmiany, jeśli chodzi o obsadę najwyższych stanowisk w legionie nastąpiły w połowie III wieku n.e. Wtedy to cesarz Gallien, wzorując się na precedensie Septymiusza Sewera, zlikwidował stanowisko legata legionu a w jego miejsce wprowadził prefekta legionu (praefectus legionis). Od czasów jego panowania zostaje wprowadzony zakaz piastowania jakichkolwiek stanowisk oficerskich przez obywateli rzymskich pochodzących ze stanu senatorskiego. Natomiast po reformie wojskowej Dioklecjana legiony weszły w skład wojsk pogranicza (ripenses - limitanei). W dalszym ciągu zachowały one strukturę podziału na kohorty, lecz ich liczebność została zmniejszona do ok. 1000 ludzi. W obrębie wojsk rezerwowych (comitatenses) także znajdowały się jednostki nazywane legionami oraz konne oddziały tzw. vexillationes.

Autor: LEGIO XIIII

 

 
Banner