LEG XIIII

  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
PDF

Zasady wynagradzania (żold, nagrody pieniężne, odprawy emerytalne)


Żołd (stipendium) otrzymywany przez żołnierzy był podstawowym składnikiem w systemie ich wynagrodzenia. Ściśle określone kwoty były im wypłacane prawdopodobnie w trzech ratach w ciągu roku. Pieniądze na opłacenie żołdu pochodziły ze skarbca państwowego (aerarium populi Romani vel aerarium Saturni), który znajdował się w Rzymie. Żołnierze z legionów i oddziałów posiłkowych, w przeciwieństwie do żołnierzy z jednostek stacjonujących na terenie stolicy państwa rzymskiego, otrzymywali swój żołd za pośrednictwem fisci z terenu prowincji, do których wpływały dochody z pobieranych podatków. Podstawowa stawka żołdu wypłacanego legionistom wynosiła początkowo 225 denarów rocznie (okres dynastii julijsko - klaudyjskiej, częściowo Flawiuszy). Około 83 roku n.e. za panowania Domicjana stawka ta została zwiększona do 300 denarów.

 

Kolejna podwyżka mająca miejsce za Septymiusza Sewera dała legionistom, jak przypuszczają historycy nowożytni, już po około 450 denarów rocznie. W III wieku n.e. legioniści mieli już dostawać po ok. 675 denarów. Wyższą stawkę od pieszych legionistów otrzymywali kawalerzyści. Ich żołd wynosił przed podwyżką Domicjana - ok. 300 denarów rocznie; po zwiększeniu stawek żołdu przez Domicjana - ok. 400 denarów; po reformie Septymiusza Sewera - ok. 600 denarów rocznie; w III wieku n.e. - ok. 900 denarów. Wyższy żołd był wypłacany także legionowym evocati. Otrzymywali oni trzykrotnie wyższą stawkę żołdu niż zwykli legioniści. Przed podwyżką Domicjana było to więc ok. 675 denarów rocznie; po podwyższeniu żołdu przez Domicjana ok. 900 denarów; po reformie Septymiusza Sewera ok. 1350 denarów; w III wieku n.e. ok. 2025 denarów rocznie. Kwota żołdu wypłacanego oficerom legionowym była wielokrotnie wyższa od stawki żołdu otrzymywanego przez zwykłych legionistów. Centurion legionowy mógł dostawać od ok. 3 tyś. 750 do ok. 5000 denarów rocznie (I - II wiek n.e.) a w III wieku od ok. 7500 do ok. 12500 denarów rocznie. Prefekt obozu (praefectus castrorum) oraz primi pili otrzymywali od ok. 15000 do 25000 denarów rocznie (I - II wiek n.e.). W III wieku kwoty wynosiły już od ok. 37 tyś. 500 do ok. 56 tyś. 250 denarów rocznie. Zasada wypłacania wyższych stawek podoficerom i oficerom obowiązywała także w innych formacjach wojska rzymskiego. Oparta była ona o podstawowe kwoty żołdu wypłacane w poszczególnych jednostkach.

W przypadku zwykłych pieszych żołnierzy oddziałów pomocniczych (auxilia) otrzymywali oni przed podwyżką przeprowadzoną przez Domicjana po 75 denarów rocznie. Po przeprowadzeniu tej podwyżki kwota ta wzrosła do 100 denarów. Po reformach Septymiusza Sewera żołd auxiliares został zwiększony do 150 denarów. W III wieku n.e. wynosił 225 denarów rocznie. Stawki otrzymywane przez kawalerzystów jednostek auxiliares były dwu a nawet trzykrotnie wyższe od kwoty podstawowej. W I wieku jeźdźcy mogli więc otrzymywać od ok. 150 do 250 denarów rocznie. W II wieku stawki te wzrosły do ok. 300 denarów, a w III wieku n.e. mogły wynosić nawet ok. 600 - 700 denarów.

Podstawowy żołd wypłacany Wigilom przed reformą Domicjana wynosił ok. 150 denarów rocznie. Po podwyższeniu żołdu przez Domicjana otrzymywali oni po ok. 200 denarów. Po reformach Septymiusza Sewera kwota żołdu Wigilów wzrosła do ok. 300 denarów a w III wieku n.e. do ok. 450 denarów rocznie.

W kohortach miejskich podstawowa stawka żołdu wynosiła ok. 375 denarów. Od Domicjana kwota ta liczyła ok. 500 denarów. Za Septymiusza Sewera podstawowa stawka wynosiła ok. 750 denarów a w III wieku n.e. już ok. 1125 denarów.

Najwyższe stawki żołdu podstawowego otrzymywali jednak żołnierze gwardii pretoriańskiej. Przed podwyżką Domicjana kwota ich żołdu wynosiła ok. 750 denarów rocznie. Od lat 80 - tych I wieku n.e. wzrosła ona już do ok. 1000 denarów. Po reformach Septymiusza Sewera pretorianie dostawali po ok. 1500 denarów a w III wieku n.e. już po ok. 2250 denarów rocznie.

Żołnierze wojsk rzymskich otrzymywali także tzw. donativa. Składały się nań wszelkiego rodzaju nagrody i datki głównie w pieniądzu, które żołnierze mogli dostawać z różnych powodów. Takim powodem mógł być zapis testamentowy sporządzony na polecenie władcy. Dodatkowe pieniądze żołnierze mogli dostawać z okazji objęcia władzy przez nowego cesarza lub też uczczenia rocznicy tak podniosłego wydarzenia. Wreszcie za wykonanie szczególnie doniosłego zadania na rzecz państwa rzymskiego lub bezpośrednio dotyczącego osoby władcy. Dla przykładu w 14 roku n.e. po śmierci Oktawiana Augusta legioniści otrzymali donativum wynoszące 75 denarów. Żołnierze kohort miejskich dostali wtedy po 125 denarów a pretorianie po 250 denarów. Za panowania Klaudiusza każdemu z żołnierzy gwardii pretoriańskiej zostało wypłacone donativum w wysokości 3 tysięcy 750 denarów, co stanowiło równowartość pretoriańskiego żołdu za okres pięciu lat.

Trzecim elementem składającym się na system wynagrodzeń żołnierzy były odprawy emerytalne. Pieniądze na ich realizację pochodziły z aerarium militare, który został utworzony z inicjatywy Oktawiana Augusta w 6 roku n.e. Legioniści, po zakończeniu służby mieli otrzymywać po 3000 denarów a pretorianie po 5000 denarów. Dodatkową gratyfikacją mogło być działek ziemi przydzielanie żołnierzom odchodzącym ze służby.
Autor: LEGIO XIIII

 

 
Banner